shape
shape

Detoks Diyetleri: Moda mı Gerçek mi?

Detoks diyetleri diyetisyen homeats akademi

Son zamanlarda “detoks” ve “şok diyet” adeta dilimizden düşmeyen sihirli kelimeler oldu. Bu terimler, çoğunlukla inanılmaz sağlık faydaları ve ikna edici danışan yorumlarıyla öne çıkıyor. Ancak altını çizmek gereken temel soru şu: Gerçekten cildi canlandırıp sindirimi düzenliyorlar mı? Bağışıklık sistemini güçlendiriyorlar mı, enerjiyi artırıyorlar mı, iltihaplanmayı azaltıyorlar mı ya da hastalıklarla savaşıyorlar mı? Çoğu zaman, açıkça söylemeseler bile, “kalori kısıtlamalı” aslında vücutta kilo kaybı için bir şifre haline gelmektedir.

Peki, dürüst olmak gerekirse, bu detoks yöntemlerinin fiziksel sağlığınıza gerçek etkisi ne? Vücudunuzun (ve genel sağlığınızın) detoks süreçlerini desteklemek için diyeti nasıl kullanabilirsiniz? Bu yazıda, detoksun ne olduğunu, vücutta nasıl çalıştığını ve özellikle ağır yemeklerden sonra ona başvurmanın mantıklı olup olmadığını derinlemesine ele alıyoruz.

Detoksifikasyon: Aslında Nedir?

Detoksifikasyon, vücudun doğal olarak zararlı maddeleri parçalayıp atma sürecine denir. Bu toksinler her gün tükettiğimiz gıdalar, içtiğimiz su ve soluduğumuz hava aracılığıyla vücudumuza girebilir.

Toksinler, yemeklerde doğal olarak çok küçük miktarda bulunan maddeleri de kapsar. Örneğin, genellikle oldukça sağlıklı kabul edilen birçok meyve ve sebzede iz miktarda metanol bulunmaktadır. Doğal toksinlerin yanı sıra; ilaçlar, böcek ilaçları ve koruyucular da insan yapımı toksinleri içerebilir (örneğin, bazı meyve ve sebzelerde koruyucu olarak kullanılan sülfür dioksit).

Aslında, vücut metabolizma, sindirim ve hareket gibi günlük aktivitelerle kendi toksinlerini üretir (örneğin idrarda bulunan üre).

İyi haber şu ki vücudunuz, toksinleri parçalayıp atma konusunda mükemmel bir iş çıkarmakta.

Toksinler hakkında ilginç bir gerçek, doğal veya insan yapımı olsun, aynı etkiye sahip maddeler olabileceğidir. Toksin, bitkiler ve hayvanlar gibi canlılar tarafından çevreye salgılanan doğal bir zehirdir. Netlik için bu yazıda “toksin” terimi kullanılsa da (sentetik veya doğal olsun) aslında toksikantlardan bahsediyoruz.

Çevremiz, üzerimizde etkisi olabilecek birçok kimyasal madde içerdiği için, vücutlarımız zamanla oldukça karmaşık detoksifikasyon mekanizmaları geliştirmiştir. Detoksifikasyon sistemlerinin en yoğun olduğu yer karaciğerdir, ancak böbreklerde, bağırsaklarda ve diğer organlarda da bulunabilirler. Bu sistemler, toksinlerin neden olduğu toksisiteyi azaltmaya yardımcı olur ve bu zehirlerin çoğunlukla idrar ve dışkıyla (aynı zamanda terleme ve nefes alma süreçleriyle) atılmasını sağlar.

Beslenme ile İlişkisi Nedir?

Detoksifikasyon sistemleri, vücudumuzda zaten bulunan bir dizi biyokimyasal madde ile oluşturulmuştur, bu maddelerin içinde enzimler de vardır. Esansiyel vitamin ve mineraller, bu enzimlerin işlerini yapma yeteneklerinden kısmen sorumludur. Bu nedenle, besleyici gıdaların tüketilmesi, sağlığın tüm yönlerinin, detoksifikasyon süreci de dahil olmak üzere, korunmasına yardımcı olabilir.

“Detoks Diyetleri” ve “Şok Diyetler” Tam Olarak Nedir?

İnternet üzerinde bu konuları araştırdığınızda, yüzlerce web sayfası ve makaleyle karşılaşırsınız. Tüketicilere sunulan o kadar çok “Detoks” ve “Şok diyeti” çeşidi var ki… Ve birçoğu sağlığınızı artırma ve kilo verme konusunda büyük iddialarda bulunuyor.

Detoks diyetlerinde ve temizliklerde genellikle şunları bulabilirsiniz:

● Daha sağlıklı gıdaların tüketilmesi

● Abur cubur ve/veya işlenmiş gıda tüketiminin azaltılması

● Kafein ve/veya alkolün kaçınılması

● Yaygın alerjenlerin (örn. süt veya buğday) ortadan kaldırılması

● Yemeklerin sularla, smoothie’lerle, detoks çaylarıyla veya tozlarla değiştirilmesi

● Kısa süreli veya uzun süreli oruç

● Sadece belirli önerilen gıda ve içeceklerin tüketilmesi

● Çeşitli takviyelerin ve/veya müshillerin alınması

● “Kolon temizleyicilerinin” (lavmanlar) uygulanması

Bu önerilerden bazıları mantıklı görünse de, bazı kesin öneriler bazı bireyler için tehlikeli olabilir. Özellikle temel sağlık sorunları olanlar, çocuklar, gençler, sporcular, yaşlılar ve emziren veya hamile olan kadınlar için riskli olabilir.

Diyette ne kadar çok şeyi hariç tutarsanız, alacağınız besin miktarı da o kadar azalır. Bu nedenle, aşırı diyetlerin uzun vadeli risklerinden biri besin eksiklikleridir. Vücudunuzun doğal detoksifikasyon enzimlerinin doğru çalışması için bilimsel olarak esansiyel olduğu bilinen bazı besinlerin aşırıya kaçarak hariç tutulması çelişkilidir.

Detoks çayları veya takviyeleri kullanırken ciddi yan etkiler yaşama ihtimaliniz de vardır. Tehlikeli bileşenler veya kirlilik nedeniyle zarar gören bireylerin vakalarını duymuş olabilirsiniz.

Detoks diyetleri ve temizlikler üzerine yüksek kalitede araştırma eksikliği vardır çünkü çoğu çalışma insanlar yerine hayvanlar üzerinde yapılmıştır. Temizlikle hangi zehir veya toksinin atılmak istendiği belirsizdir, aynı şekilde bunun gerçekten olup olmadığı da belirsizdir.

Detoks veya temizliklerin vücudun kendi başına attığından daha fazla toksini atmasına gerçekten yardımcı olduğunu destekleyen bir kanıt yok. Bazı çalışmalar, başlangıçta kilo kaybına yardımcı olabileceğini göstermiştir; ancak çoğu uzman bunun katılımcıların daha az kalori tüketmesine neden olduğunu düşünmektedir.

Detoks diyetiyle kaybedilen kilo genellikle yağdan ziyade sudur ve bu nedenle diyet bittikten sonra geri kazanması kolaydır. Detoks diyetleri veya temizliklerin uzun vadedeki etkilerini inceleyen bir çalışma yok.

Bazı insanlar, bu diyetleri takip ettikten sonra daha sağlıklı hissettiklerini ve daha öncekinden daha fazla enerjileri olduğunu belirtiyor. Bunun nedeni, daha sağlıklı gıdalar tüketmeleri ve tuz, şeker ve onlar için iyi olmayan yağlarda ağır olan abur cubur veya işlenmiş gıdaları daha az tüketmeleri olabilir.

Ancak, bazı spesifik tıbbi sorunlar için belirli gıdalardan kaçınmanız önerilir. Eğer bir gıda alerjiniz veya intoleransınız varsa veya sindirim sorunları nedeniyle düşük lifli bir diyet uygulamanız gerekiyorsa, bazı gıdalardan kaçınmak için gerçek bir nedeniniz vardır. Ayrıca, hamileyseniz veya emziriyorsanız, belirli gıdalardan kaçınmak için geçerli bir nedeniniz vardır. Herhangi bir detoks diyeti veya temizliğe başlamadan önce sağlık uzmanınızla görüşmeniz şiddetle önerilir.

Tükettiğiniz diyet, vücudunuzun doğal olarak detoksifiye olmasını ve toksinlerden arınmasını önemli ölçüde etkiler.

Diyetle Vücudunuzdaki Doğal Detoksifikasyon Süreçlerini Nasıl Destekleyebilirsiniz?

Diyetinizden büyük bir öğe listesi çıkararak yarar sağlama olasılığınız oldukça düşüktür. Aslında, detoksifikasyon enzimlerinizin düzenli olarak doğru miktarda besin almasını sağlamak, bu enzimlerin çok önemli işlevlerini sürdürebilmeleri için gereken her şeye sahip olmalarını garantileyebilir.

Vücudunuzu “detoks” etmek için günlük olarak yapabileceğiniz basit aktiviteler şunlardır:

● İlk olarak, vücudunuzu toksik durumlara sokarak gereksiz stres altına almayın. Alkol ve tütünden mümkün olduğunca kaçının.

● Yeterli miktarda su tüketerek hidrasyonunuzu sürdürün (bu idrarla atılımı artırır).

● Günde en az beş porsiyon sebze ve meyve tüketin. Bu gıdalar, diyet lifi, mineraller, vitaminler ve antioksidanlar dahil olmak üzere birçok temel besin maddesi bakımından zengindir.

● Brüksel lahanası veya brokoli gibi sebze ailesinden bir sebze ekleyin. Bu gıdalar, detoksifikasyonda yer alan yolları destekleyen kimyasalları içerir.

● Meyveler ve tam tahıllar, sebzeler, baklagiller, tohumlar ve fındıklarla zengin bir diyet tüketin. Bu gıdalar, dışkı yoluyla vücudunuzdaki toksinlerin atılmasına yardımcı olmak için bağırsak hareketlerinin düzenliliğini artırır.

● Kefir, yoğurt, kimchi ve lahana turşusu gibi fermente gıdaları tüketin. Bunlar sindirim sisteminizin sağlığı için faydalıdır ve bağırsaktaki mikrobiyotayı destekler.

● Yağsız protein tüketin. Protein, “üstat” detoksifikasyon enzimi olan glutatyonun yeterli miktarlarda bulunmasını sağlamak dahil olmak üzere birçok süreç için esastır.

● Hangi temel besinlerde eksik olduğunuzu belirlemek için bir diyet uzmanına danışın. Daha fazla veya daha az bir gıda veya besin maddesi tüketme tavsiyesine uyun veya üstün kaliteli takviyeler alın.

Sonuç

Diyet, detoksifikasyonda esastır. Karaciğer, böbrekler ve diğer organlarda gerçekleşen vücudunuzun doğal detoksifikasyon yolları, tam potansiyellerinde çalışabilmek için vitaminler ve mineraller tarafından sağlanan besinlere ihtiyaç duyan birçok enzimi içerir. Yeterli besin, vitamin ve mineral tüketerek, detoks enzimlerinize işlev görmeleri için gerekeni verirsiniz.

Genellikle çevrimiçi olarak tanıtılan detoksifikasyon diyetleri ve temizlikler farklıdır. Sağlık teşvik edebilme yeteneklerini sıkça abartırlar. Yararları gösteren yüksek kaliteli insan deneyleri neredeyse yoktur ve uzun vadeli araştırma da bulunmamaktadır. Bir detoks diyetine veya temizliğe başlamadan önce bir sağlık uzmanına danışmanızı öneriyoruz. Kilo vermek istiyorsanız, sebzeler ve meyveler bakımından zengin, sağlıklı ve çeşitli bir diyet tüketmelisiniz, porsiyon boyutlarınızı azaltmalı ve günlük fiziksel aktiviteye katılmalısınız.

Beslenme, detoksifikasyon, diyetler veya kilo kaybı konusunda sorunlarınız varsa, sağlık durumunuza, yaşam tarzınıza ve hedeflerinize uygun bilimsel araştırmalara dayalı özel beslenme tavsiyeleri verebilecek bir sağlık uzmanını ziyaret etmelisiniz.

Kaynakça

  1. British Dietetics Association. (2019, May). Detox Diets: Food Fact Sheet. Retrieved from https://www.bda.uk.com/resource/detox-diets.html
  2. Cleveland Clinic. (2020, Jan 3). Are You Planning a Cleanse or Detox? Read This First. Retrieved from https://health.clevelandclinic.org/are-you-planning-a-cleanse-or-detox-read-this-first/
  3. Eat Right. (2019, May). What’s the Deal with Detox Diets? Retrieved from https://www.eatright.org/health/weight-loss/fad-diets/whats-the-deal-with-detox-diets
  4. Harvard Health. (2020, March 25). Harvard Health Ad Watch: What’s being cleansed in a detox cleanse? Retrieved from https://www.health.harvard.edu/blog/harvard-health-ad-watch-whats-being-cleansed-in-a-detox-cleanse-2020032519294
  5. Johns Hopkins Medicine. (n.d.). Detoxing Your Liver: Fact Versus Fiction. Retrieved from https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/detoxing-your-liver-fact-versus-fiction
  6. Kesavarapu, K., Kang, M., Shin, J. J., & Rothstein, K. (2017). Yogi Detox Tea: A Potential Cause of Acute Liver Failure. Case reports in gastrointestinal medicine, 2017, 3540756. https://doi.org/10.1155/2017/3540756
  7. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5674495/
  8. NIH National Center for Complementary and Integrative Health. (2019, September). “Detoxes” and “Cleanses”: What You Need To Know. Retrieved from https://www.nccih.nih.gov/health/detoxes-and-cleanses-what-you-need-to-know
  9. NIH ToxTown. (n.d.). Methanol. Retrieved from https://toxtown.nlm.nih.gov/chemicals-and-contaminants/methanol
  10. NIH ToxTown. (n.d.). Sulfur dioxide. Retrieved from https://toxtown.nlm.nih.gov/chemicals-and-contaminants/sulfur-dioxide
  11. NIH ToxTown. (n.d.). Toxicology 101. Retrieved from https://toxtown.nlm.nih.gov/key-concepts-and-glossary/toxicology-101

Yorum Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlendi